Een veehouderij ontvangt via een leverancier riet. Het is riet afkomstig uit natuurgebieden en van daken. Het riet wordt door de veehouder opgeslagen en gebruikt als bodembedekking in de stallen. Ook wordt het riet gebruikt als absorberende laag onder mestopslagen. Na gebruik van het riet wordt het samen met mest uitgereden op de weilanden. De omgevingsdienst merkte het riet aan als bedrijfsafval en de veehouder als een afvalverwerker zonder in het bezit te zijn van een omgevingsvergunning.

In de uitspraak van 5 maart 2025 bevestigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State de beginselplicht tot handhaving. Die beginselplicht houdt in dat een bestuursorgaan in de regel gebruik moet maken van een bevoegdheid om handhavend op te treden als er sprake is van een overtreding. Ook bevestigt de Raad van State dat van handhaving kan worden afgezien als handhaving onevenredig is.

Bevoegd gezag kan niet meer vergunnen dan wordt aangevraagd. Het is dus zaak voor bedrijven om hun aanvraag zorgvuldig te formuleren, want vaagheid kan tot rechtszaken leiden. Lees de column van Stijn Boot in het Vakblad Afval! van juni 2023.

Na de conclusie van A-G Wattel van 15 februari 2023, waarin een eenduidig overtredersbegrip werd geadviseerd, volgt de Afdeling dit advies in haar nieuwste uitspraken. Voorheen bestond er verschil tussen het overtredersbegrip voor het bestuursrecht en het strafrecht. De Afdeling zal voortaan aansluiten bij de invulling van het overtredersbegrip zoals dit in het strafrecht wordt gehanteerd. In dit blog wordt gekeken naar de betekenis hiervan.

In handhavingszaken komt wel vaker de vraag aan de orde of een last onder dwangsom mag worden gebaseerd op verschillende wettelijke grondslagen. Ook in de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 2 november 2022, die gaat over een last onder dwangsom voor de opslag van vaste mest, diende die vraag te worden beantwoord.

Als niet tijdig wordt voldaan een last onder dwangsom, verbeurt de overtreder de dwangsom. De bevoegdheid tot invordering van die dwangsom door het bestuursorgaan verjaart na een jaar. Wordt de dwangsom na de verjaring van de invorderingsbevoegdheid alsnog betaald, dan is die betaling onverschuldigd, zo heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in een uitspraak van 10 februari 2021 geoordeeld.

Onder het mom van ‘dubbel genaaid houdt beter’ is bevoegd gezag steeds vaker geneigd om een last onder dwangsom of bestuursdwang meerdere malen aan verschillende (rechts)personen op te leggen. Dat leidt ook tot veel beroepszaken.

Deze column van Stijn Boot verscheen in het tijdschrift Afval! van november 2019.

Deze column van Stijn Boot verscheen in het tijdschrift Afval! van februari 2019.

Er zijn momenten dat ik het gevoel krijg dat handhavende overheden zich iets te star opstellen, en de rechter daar vrij makkelijk in mee gaat. Zoals in het geval van de geuroverlast die Suez veroorzaakte in Rotterdam, en waarmee het dwangsommen van 30.000 euro verbeurde.

Een gemeente kan de kosten van toepassing van bestuursdwang niet verhalen op andere (rechts)personen dan de in de last onder bestuursdwang genoemde overtreder(s). Zo oordeelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in een uitspraak van 16 maart 2018. BHW advocaten stond in deze zaak met succes de (ten onrechte) aangesproken appellant bij.

Bij handhavend optreden tegen een zonder bouwvergunning opgericht bouwwerk wordt regelmatig een beroep gedaan op het bouwovergangsrecht in het bestemmingsplan. Ten onrechte, zo blijkt steevast uit de rechtspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak. Zo ook in een uitspraak van 28 juni 2017. Aanleiding om nog eens goed naar het bouwovergangsrecht te kijken.

Het (stuiten van) de verjaringstermijn voor het invorderen van dwangsommen levert in de praktijk vaak problemen op. In de uitspraak van 10 mei 2017 van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State kwam de verweerder met een wel heel bijzondere redenering waarom die bevoegdheid niet verjaard zou zijn. 

Op 5 januari 2017 is de consultatieversie van het wetsvoorstel invoering van de Omgevingswet gepubliceerd. De invoeringswet past verschillende wetten aan en geeft een regelt het overgangsrecht. Daarnaast vult dit wetsvoorstel de Omgevingswet op een aantal punten aan. Eén van die onderwerpen betreft de handhaving. In deze bijdrage gaat aandacht uit naar de bouwstop en de preventieve handhaving.

Op 28 december 2016 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State drie uitspraken gedaan waarbij de vraag aan de orde was of concurrenten om handhaving van de Drank- en horecawet kunnen verzoeken.

Overgangsrecht voor gebruik blijft in de praktijk tot moeilijkheden leiden, zeker als het gaat om de vraag of het door het overgangsrecht beschermde gebruik is gewijzigd. Deze vraag is ook in de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 8 juni 2016 aan de orde.

Soms kan handhavend optreden tegen een overtreding van het bestemmingsplan ertoe leiden dat de overtreder daardoor zijn inkomstenbron kwijtraakt. Is dat een reden om af te (moeten) zien van handhavend optreden?

Steeds meer retailers kiezen voor mengformules van horeca en detailhandel. Een lunchroom bij een boekenzaak of een coffeecorner in een kledingzaak is geen uitzondering meer. Een dergelijke mengvorm van horeca en detailhandel is niet zomaar toegestaan en moet bestemmingsplantechnisch vooraf goed worden geregeld.  

Shakespeare liet zijn schone Juliet ooit zeggen: “What’s in a name? That which we call a rose/ By any other name would smell as sweet.” In de kern was dat ook - maar dan niet vanuit de romantische liefde tussen Romeo en Juliet - de inzet van een handhavingsprocedure door de provincie Zuid-Holland tegen een composteerbedrijf. Lees de column van Stijn Boot in het Vakblad Afval! van december 2022.

Bij een controle bleek dat een bedrijf te veel AVI-bodemas had opgeslagen. Toen een paar weken later het overschot nog niet was afgevoerd, legde de provincie het bedrijf een last onder dwangsom op. Binnen vijf weken moest de hoeveelheid bodemas zijn teruggebracht tot de vergunde hoeveelheid, maar met dat tijdsbestek was het bedrijf het niet eens. Lees de column van Stijn Boot in het Vakblad Afval! van april 2021.

Onlangs heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State een uitspraak gedaan die de kans op een geslaagd beroep op het zogenoemde vertrouwensbeginsel vergroot. Bij het bepalen of er sprake is van een toezegging van de overheid komt vanaf nu meer gewicht toe aan de vraag hoe de uitlating of gedraging bij een redelijk denkende burger overkomt.

Als een last onder dwangsom wordt overtreden, verbeurt van rechtswege een dwangsom. Normaal gesproken wordt deze dwangsom vervolgens ingevorderd. Slechts onder bijzondere omstandigheden kan daarvan worden afgezien. Maar wat nu als de overtreding plaatsvindt omdat bij een ander bedrijf een calamiteit plaatsvindt en de overtreder daarbij probeert te helpen?

Bij handhaving mogen prioriteiten worden gesteld, maar op een verzoek om handhaving mag niet negatief worden beslist met uitsluitend een verwijzing naar het handhavingsbeleid, zo bevestigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in de uitspraak van 26 oktober 2016.

Een beheersverordening wordt beoordeeld uit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening en vervolgens onverbindend verklaard in een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 14 september 2016.