Auteur: Ronald van Nooijen  | Categorie: Omgevingsplan  | Datum: 16-07-2018

Het blijkt in de praktijk niet altijd eenvoudig om je op het overgangsrecht voor gebruik in een bestemmingsplan te kunnen beroepen. De bewijslast ligt namelijk op degene die zich op het overgangsrecht beroept en de eisen die aan het bewijs worden gesteld zijn hoog, ook als het bewijs betrekking moet hebben op een lange periode of op een moment dat al lang geleden is.

Overgangsrecht voor gebruik
Elk bestemmingsplan moet overgangsrecht voor gebruik bevatten. Dit overgangsrecht komt erop neer dat gebruik dat van grond en bouwwerken wordt gemaakt op het peilmoment (het moment waarop het nieuwe bestemmingsplan in werking treedt) en dat met het nieuwe bestemmingsplan in strijd is, mag worden voortgezet.

Daarbij wordt tegenwoordig altijd bepaald dat de bescherming van het met het nieuwe bestemmingsplan strijdige gebruik door het overgangsrecht ophoudt, indien het strijdige gebruik gedurende een periode langer dan een jaar wordt onderbroken. Heeft het strijdige gebruik dus langer dan een jaar niet plaatsgevonden, dan mag dat gebruik niet vervolgens weer worden hervat met een beroep op het overgangsrecht.

Een complicerende factor is soms dat de peildatum in een ver verleden kan liggen. Als het betreffende gebruik steeds in elkaar opvolgende bestemmingsplannen onder het overgangsrecht is gebracht, kan de peildatum zo enkele decennia geleden zijn. En dan moet vaak ook nog worden bewezen dat het gebruik in de jaren na de peildatum niet onderbroken is geweest. Het kan dan moeilijk zijn om nog aan voldoende bewijsstukken of getuigen te komen om het beroep op het overgangsrecht te onderbouwen.

Wie bewijst?
Vaste regel in de rechtspraak is dat degene die zich op overgangsrecht voor gebruik beroept moet bewijzen dat het overgangsrecht van toepassing is. Dat betekent dat niet alleen moet worden bewezen dat het met het bestemmingsplan strijdige gebruik op de peildatum bestond, maar ook dat het nadien niet gedurende een periode langer dan een jaar onderbroken is geweest. Het leveren van dit bewijs blijkt echter lastig, zeker als de peildatum in een ver verleden ligt en dan ook nog eens moet worden bewezen dat het gebruik nadien niet onderbroken is geweest.

Uitspraken Raad van State
Voorbeelden van problemen met de bewijslast bij overgangsrecht voor gebruik zijn er in de rechtspraak volop. Op 11 juli 2018 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“Afdeling”) twee uitspraken hierover gedaan, waaruit maar weer eens blijkt hoe het van geval tot geval kan verschillen of een beroep op overgangsrecht slaagt of niet.

In de eerste uitspraak was een last onder dwangsom opgelegd wegens onder meer het in strijd met het bestemmingsplan als meerdere zelfstandige woningen gebruiken van een gebouw dat was bestemd voor gebruik als één zelfstandige woning. De vermeende overtreder beroept zich op het overgangsrecht voor gebruik. De Afdeling stelt allereerst vast dat de plicht om aannemelijk te maken dat dit gebruik al bestond op de peildatum en daarna is voortgezet, in beginsel rust op degene die een beroep doet op het overgangsrecht. In deze zaak lag de peildatum in 1991. De overtreder had enkele stukken in het geding gebracht, maar deze stukken zijn voor de Afdeling onvoldoende om aannemelijk te achten dat het gebruik onder het overgangsrecht valt. Zo waren de door de overtreder aangeleverde verklaringen van (voormalige) bewoners niet concreet en duidelijk genoeg. De overtreder voert daarbij nog aan dat de peildatum al ver in het verleden ligt en dat het daardoor moeilijk is om aannemelijk te maken dat het strijdige gebruik destijds al bestond en nadien steeds heeft plaatsgevonden. De Afdeling stelt echter vast dat dit voor risico komt van degene die zich op het overgangsrecht beroept. Ook voert de overtreder nog aan dat de gemeente zelf over huurovereenkomsten zou beschikken waaruit blijkt dat het strijdige gebruik steeds heeft plaatsgevonden. De gemeente ontkent de betreffende huurovereenkomsten te hebben. De Afdeling gaat er niet op in of de gemeente wel of niet de huurovereenkomsten heeft, maar oordeelt dat het op de weg van de overtreder ligt om dergelijke bewijsstukken te overleggen. De bewijslast blijft dus onverbiddelijk liggen op degene die zich op het overgangsrecht beroept.

Uit de tweede uitspraak blijkt echter dat het niet onmogelijk is om het bewijs te leveren als de peildatum al lang geleden is. In deze zaak draaide het om het gebruik van een perceel en een bouwwerk als groepsaccommodatie. Dit was in strijd met de geldende agrarische bestemming. De vermeende overtreder deed ook hier een beroep op het overgangsrecht voor gebruik. De peildatum in deze zaak lag nog verder in het verleden, namelijk 1984. De overtreder moest dus bewijzen dat het strijdige gebruik al bestond in 1984 en nadien niet voor een periode langer dan een jaar onderbroken was geweest. In dit geval had de overtreder het geluk dat ook de gemeente van mening was dat het overgangsrecht van toepassing was. De gemeente leverde zodoende ook zelf bewijs ter onderbouwing hiervan, waaronder een besluit uit 1986 over een exploitatievergunning, waarin was opgemerkt dat het strijdige gebruik al bestond op de peildatum. Aan de hand van diverse, door de overtreder in het geding gebrachte huurovereenkomsten voor de groepsaccommodatie, kan de Afdeling vaststellen dat de groepsaccommodatie jaarlijks gedurende verschillende periodes als zodanig verhuurd en in gebruik is geweest, zodat de Afdeling het erop houdt dat het strijdige gebruik na 1984 niet voor een periode langer dan een jaar onderbroken is geweest. Het beroep op het overgangsrecht slaagt dus.

Slot

Het is vaak lastig te bewijzen dat met het bestemmingsplan strijdig gebruik valt onder het overgangsrecht, zeker als de peildatum al lang geleden is. Duidelijk is wel dat het in principe aan degene is die zich op het overgangsrecht beroept om dat bewijs te leveren. Het is dus van groot belang een beroep op het overgangsrecht zo nauwgezet mogelijk te onderbouwen. Dat kan bij een peildatum in het verre verleden heel moeilijk worden, maar uit bovenstaande uitspraak blijkt maar weer dat het niet onmogelijk hoeft te zijn.

Klik hier voor de eerste uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Klik hier voor de tweede uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Ronald van Nooijen, BHW advocaten te Rotterdam
T 010-2179330 
E vannooijen@bhwadvocaten.nl