Dienstenrichtlijn: geen beperkende voorschriften voor diensten
In 2006 is de  Europese Dienstenrichtlijn in werking getreden (die uiterlijk voor 2010 geïmplementeerd moest worden). De Dienstenrichtlijn is bedoeld als extra waarborg om alle belemmeringen voor het grensoverschrijdende dienstenverkeer weg te nemen. In 2002 concludeerde de Europese Commissie namelijk dat er ondanks de interne vrije markt nog steeds veel belemmeringen bestonden voor het dienstenverkeer.De Dienstenrichtlijn bepaalt onder meer dat: 

• de toegang en de uitoefening van een dienst niet onderworpen mag worden aan een vergunningstelsel, tenzij de behoefte aan een vergunningstelsel is gerechtvaardigd om een dwingende reden van algemeen belang.
• een vergunningstelsel niet gebaseerd mag zijn op op economische criteria en economische motieven, waaronder de vraag of aan de dienst een economische behoefte of marktvraag bestaat.

Raad van State: Dienstenrichtlijn niet van toepassing op detailhandel
Retailers worden veelvuldig geconfronteerd met bestemmingsplannen die bepaalde vormen van detailhandel uitsluiten,  of ruimtelijke regelgeving die een marktvraagonderzoek voorschrijft bij de vestiging van nieuwe detailhandel. Tot nu toe is het retailers nooit gelukt om met een beroep op de Dienstenrichtlijn dergelijke beperkingen ten aanzien van detailhandel van tafel te krijgen. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is steevast van oordeel dat:

• detailhandel de verkoop van goederen inhoudt en dus geen dienstverrichting betreft als bedoeld in de Dienstenrichtlijn;
•  de Dienstenrichtlijn niet van toepassing is op voorschriften met betrekking tot ruimtelijke ordening en stedenbouw.

Raad van State twijfelt en stelt vragen aan Hof van Justitie
Ondanks deze vaste rechtspraak heeft de Raad van State in de uitspraak van 13 januari 2016 (nr. 201309296/4/R4) aanleiding gezien om prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie te stellen over -kort gezegd- de verhouding tussen detailhandel en de Dienstenrichtlijn. Aanleiding is een bestemmingsplan in Appingedam die buiten het stadscentrum alleen volumineuze detailhandel toestaat. Niet-volumineuze detailhandel is alleen in de binnenstad toegestaan. Met deze planregeling beoogt de gemeente leegstand in de binnenstad te voorkomen. De Raad van State heeft (onder meer) de volgende prejudiciële vragen gesteld:

• is detailhandel bestaande uit verkoop van goederen aan consumenten een dienst waarop de bepalingen van de Dienstenrichtlijn van toepassing zijn?
• is de planregeling die bepaalde vormen van detailhandel buiten de binnenstad niet mogelijk maakt (ter behoud van de leefbaarheid en ter voorkoming van leegstand in het binnenstedelijk gebied) aan te merken als een geoorloofd voorschrift van ruimtelijke ordening? 

In de toekomst geen beperkingen meer voor detailhandel?
De kans bestaat dat het Hof van Justitie - anders dan de Raad van State tot nu toe - zal oordelen dat detailhandel wel onder de Dienstenrichtlijn valt en dat ruimtelijke beperkingen voor detailhandel buiten de binnenstad niet toelaatbaar zijn. Als het Hof van Justitie daadwerkelijk tot dat oordeel komt, zal dat paal en perk stellen aan de steeds toenemende regulering c.q. beperking van nieuwe detailhandel. 

Klik hier voor de uitspraak van de Raad van State.