Auteur: Wouter Haeser  | Categorie: Omgevingsvergunning  | Datum: 25-02-2016

De Volkskrant publiceerde woensdag 24 februari 2016 een artikel over een bouwproject onder de Nieuwe Kerk in Delft en de gevolgen voor archeologische waarden. BHW advocaten stond de Nieuwe Kerk bij in de procedure die leidde tot een (nog ongepubliceerde) uitspraak van de rechtbank Den Haag van 17 februari 2016 (zaaknummer SGR 15/3715). Hieronder ga ik op de uitspraak.

De Protestantse Gemeente Delft heeft een omgevingsvergunning verkregen voor het bouwen van een kelder onder de Nieuwe Kerk. Aan deze vergunning had het college van b. en w. van Delft de voorwaarde verbonden dat de Protestantse Kerk Delft eerst een archeologische opgraving moet (doen) uitvoeren conform een goedgekeurd programma van eisen voordat de bouw mag starten.

De Oudheidkundige Werkgemeenschap Delft en de AWN, vereniging van vrijwilligers in de archeologie, kwamen op tegen deze vergunning omdat zij vonden dat de voorgeschreven opgraving onvoldoende was. Het geschil spitste zich met name toe op de opgraving van een grafveld onder en naast de kerk. De kosten van een volledige archeologische opgraving  zouden hoger zijn dan de Protestantse Gemeente Delft kon dragen. Het project zou financieel onuitvoerbaar zijn als zo'n opgraving verplicht zou zijn. Het college van b. en w. heeft daarom toegestaan dat de opgraving niet volledig zou zijn. De met de uitvoering van het project gemoeide belangen wogen in dit geval op tegen de belangen van een volledige archeologische opgraving.

De rechtbank laat de vergunning in stand. De gemeente heeft de archeologische belangen voldoende onderkend. Het college heeft volgens de rechtbank zich in redelijkheid op het standpunt kunnen stellen dat dat het archeologisch belang zwaar weegt, maar dat behoud en gebruik van de kerk zwaarder kunnen wegen. "Dat hiermee niet wordt tegemoetgekomen aan het archeologische belang om deze resten in situ te onderzoeken, maakt niet dat de door verweerder gehanteerde belangenafweging onbegrijpelijk of onredelijk is", aldus de rechtbank.

De uitspraak is onder archeologen op zijn zachtst gezegd niet goed ontvangen. Op archeologische internetsites circuleert een artikel van de archeoloog Yannick Raczynski-Henk die schrijft: "Het College van Delft schept een bijzonder gevaarlijk precedent door één van de belangrijkste bepalingen uit het Verdrag van Valletta aan hun laars te lappen. Het ‘de verstoorder betaalt’ principe is een voorname pijler onder de  [archeologische monumentenzorg] en door deze rechterlijke uitspraak wordt daarmee potentieel de bijl aan de wortel van het archeologische bestel gezet."

Deze opvatting miskent dat 'het archeologische bestel' helemaal niet inhoudt dat steeds op kosten van 'de verstoorder' een (volledige) archeologische opgraving moet plaatsvinden. Archeologen doen het vaak anders (en dus verkeerd) voorkomen. Uiteindelijk beslist het bevoegd gezag (het college van b. en w.) welke belang aan archeologische waarden toekomt ten opzichte van andere belangen. Dat kan de ene keer betekenen dat archeologische waarden volledig beschermd worden en geen ontwikkelingen worden toegestaan, de andere keer dat een ontwikkeling wordt toegestaan wanneer een volledige opgraving plaatsvindt al dan niet volledig op kosten van de initiatiefnemer en nog een andere keer dat er geen of beperkte archeologische opgraving plaatsvindt. Die keuze zal het college van b. en w. uiteraard toereikend moeten motiveren. Over de archeologische beleidskeuzes moet het college verantwoording afleggen aan de gemeenteraad. De rechter is er niet voor die keuzes inhoudelijk te beoordelen.

Wouter Haeser, BHW advocaten te Rotterdam
T 010-2179330 
E haeser@bhwadvocaten.nl