Auteur: Ronald van Nooijen  | Categorie: Handhaving  | Datum: 15-02-2018

Als een last onder dwangsom wordt opgelegd en die last wordt overtreden, dan verbeurt van rechtswege de in de last opgenomen dwangsom. Normaal gesproken wordt deze dwangsom vervolgens ingevorderd. Slechts onder bijzondere omstandigheden kan daarvan worden afgezien. Maar wat nu als de overtreding plaatsvindt omdat bij een ander bedrijf een calamiteit plaatsvindt en de overtreder daarbij probeert te helpen? Is dat een bijzondere omstandigheid?

Dwangsom na overtreding moet worden ingevorderd

In de zaak die leidde tot de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 14 februari 2018 was aan een bedrijf een last onder dwangsom opgelegd om bepaalde tanks niet te gebruiken zolang deze niet waren geplaatst in ruimte die als een vloeistofkerende bak was uitgevoerd. Bij een controle blijkt echter dat in één van de tanks toch vloeistoffen aanwezig zijn. Het betreft afvalwater van een zuiveringsinstallatie van een klant van het bedrijf. Bij die klant had een calamiteit plaatsgevonden, zodat het bedrijf de opslagtank ter beschikking had gesteld om het afvalwater voor enkele dagen op te slaan.

Het bevoegd gezag stelt vast dat hiermee de last onder dwangsom is overtreden, zodat de dwangsom is verbeurd en gaat over tot invordering van de dwangsom. Het bedrijf is het daar niet mee eens en legt het (in hoger beroep) aan de Afdeling voor.

De Afdeling herhaalt dat het uitgangspunt is dat een verbeurde dwangsom moet worden ingevorderd (de beginselplicht tot invordering). In de woorden van de Afdeling: bij een besluit over invordering van een verbeurde dwangsom dient aan het belang van de invordering een zwaarwegend gewicht te worden toegekend. Anders zou het instrument van de last onder dwangsom aan kracht inboeten. Slechts in bijzondere omstandigheden kan geheel of gedeeltelijk van invordering worden afgezien.

Bijzondere omstandigheden

Het bedrijf betoogt dat zij haar klant heeft geholpen bij een calamiteit en dat met de opslag van het afvalwater in haar opslagtank is voorkomen dat er nadelige gevolgen voor het milieu zijn ontstaan. Toch vindt zij geen genade bij de Afdeling, die oordeelt dat deze omstandigheid niet maakt dat de overtreding gerechtvaardigd was en dus geen bijzondere omstandigheid oplevert om (geheel of gedeeltelijk) af te zien van invordering van de verbeurde dwangsom. Daarbij wijst de Afdeling erop dat de calamiteit plaatsvond bij een ander bedrijf en op een ander terrein dan dat van de overtreder. Alleen al om die reden vindt de Afdeling dat geen sprake is van een bijzondere omstandigheid.

Conclusie

Hoewel dat gevoelsmatig misschien anders kan liggen, is de uitspraak van de Afdeling vanuit juridisch oogpunt goed te begrijpen. De Afdeling hecht wat mij betreft terecht aan de beginselplicht tot invordering om de last onder dwangsom als instrument effectief en krachtig te houden. Invordering van verbeurde dwangsommen moet de regel zijn. Tot op heden heeft de Afdeling slechts in een enkel geval een beroep van de overtreder op bijzondere omstandigheden gehonoreerd (zie voor een voorbeeld daarvan de uitspraak van 15 januari 2014 (ECLI:NL:RVS:2014:32)).

Klik hier voor de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Ronald van Nooijen, BHW advocaten te Rotterdam
T 010-2179330 
E vannooijen@bhwadvocaten.nl