Auteur: Ronald van Nooijen  | Categorie: Handhaving  | Datum: 13-12-2019

In handhavingszaken beroepen overtreders zich regelmatig op het vertrouwensbeginsel: “ja, maar de ambtenaar zei dat ze het zouden gedogen!” Een recent voorbeeld van een beroep op het vertrouwensbeginsel is te vinden in een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 11 december 2019.

Het college van b en w had in deze zaak een last onder dwangsom opgelegd wegens het bewonen van een bijgebouw in strijd met het bestemmingsplan. De vermeende overtreder meent dat het college had moeten afzien van handhavend optreden en beroept zich op het vertrouwensbeginsel. Het college wist volgens hem al jaren van de bewoning van het bijgebouw, want hij heeft erover gesproken met de wethouder en de betrokken ambtenaar. Die zouden twee toezeggingen gedaan hebben, namelijk dat het bijgebouw in de toekomst in een bestemmingsplan een woonbestemming zou krijgen en dat in de tussentijd de bewoning zou worden gedoogd. De overtreder heeft stukken ingediend, waaruit dit volgens hem zou blijken.

Drie stappen

Hoe gaat de bestuursrechter om met een beroep op het vertrouwensbeginsel? In een eerdere uitspraak, van 29 mei 2019, heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State drie stappen (vragen) geformuleerd om te beoordelen of een beroep op het vertrouwensbeginsel kan slagen.

De eerste vraag is of de uitlating of gedraging van de betreffende ambtenaar of bestuurder moet worden beschouwd als een toezegging. De tweede vraag is of de toezegging aan het bevoegde bestuursorgaan kan worden toegerekend. En als de antwoorden op de eerste en tweede vraag “ja” luiden, dan is de derde vraag of het opgewekte vertrouwen moet worden nagekomen.

1: toezegging

Om tot  het oordeel te komen dat er sprake is van een toezegging, moet de degene die zich daarop beroep aannemelijk maken dat sprake is van een uitlating of gedraging van een of meer ambtenaren die bij de betrokkene redelijkerwijs de indruk hebben gewekt van een welbewuste standpuntbepaling van het bestuur over de manier waarop in zijn geval een bevoegdheid al dan niet zal worden uitgeoefend. Als de betrokkene beseft of had moeten beseffen dat de uitlating van de ambtenaar ging over een beslissing die buiten de bevoegdheid van het bestuursorgaan lag, of anderszins in strijd met de rechtsregels was, dan kan hij zich niet met succes op het vertrouwensbeginsel beroepen. De uitlating of gedraging moet bovendien betrekking hebben op de concrete situatie, dus algemene voorlichting over een bepaald onderwerp is in elk geval geen toezegging. Ook is er geen sprake van een toezegging dat er door de ambtenaar een nadrukkelijk voorbehoud is gemaakt. Let wel: een algemene disclaimer geldt niet als zo een voorbehoud.

2: toerekening aan bevoegd bestuursorgaan

Als er sprake is van een toezegging, is de volgende vraag of deze toezegging kan worden toegerekend aan het bevoegde bestuursorgaan. Daarvan is sprake als de betrokkene op goede gronden mocht veronderstellen dat degene die de toezegging heeft gedaan de opvatting van het bevoegde bestuursorgaan vertolkte. Daarvan zal doorgaans sprake zijn als het gaat om een toezegging van een wethouder over een onderwerp dat hoort bij zijn portefeuille of van medewerkers van de afdeling vergunningen en handhaving over onderwerpen die binnen hun werkgebied liggen. Toezeggingen van medewerkers van een bestuursorgaan die (normaal gesproken) alleen algemene informatie behoren te verstrekken, zoals baliemedewerkers, kunnen niet aan het bevoegd orgaan worden toegerekend.

3: opgewekt vertrouwen nakomen

Vervolgens moet een belangenafweging plaatsvinden en moet worden bekeken of er wellicht zwaarder wegende belangen aan het honoreren van het opgewekte vertrouwen in de weg staan. Bijvoorbeeld strijd met de wet, het algemeen belang en belangen van derden (zoals bijvoorbeeld omwonenden of andere belanghebbenden). Pas als er geen zwaarder wegende belangen aan in de weg staan, kan een beroep op het opgewekte vertrouwen slagen.

Toezegging of niet? Bewijs!

Hoe pakt dit nu in deze zaak uit? De Afdeling bestuursrechtspraak toetst aan de drie stappen. Bij de eerste stap gaat het al mis voor de overtreder. Volgens de Afdeling kan uit de stukken niet worden afgeleid dat de gedane uitlatingen kunnen worden gekwalificeerd als een toezegging dat zou worden gelegaliseerd en gedoogd. En dat is meteen een belangrijke les voor de ‘ontvanger’ van een toezegging: zorg dat de toezegging wordt vastgelegd, bijvoorbeeld in een e-mail waarin gemaakte afspraken worden bevestigd. Zonder schriftelijk bewijs is het vaak erg moeilijk om aan te tonen dat een toezegging is gedaan.

 

Klik hier voor de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Ronald van Nooijen, BHW advocaten te Rotterdam
T 010-2179330 
E  vannooijen@bhwadvocaten.nl