Auteur: Ronald van Nooijen  | Categorie: Omgevingsplan  | Datum: 29-06-2017

Bij handhavend optreden tegen een zonder bouwvergunning opgericht bouwwerk wordt regelmatig een beroep gedaan op het bouwovergangsrecht in het bestemmingsplan. Ten onrechte, zo blijkt steevast uit de rechtspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: “Afdeling”). Zo ook in een uitspraak van 28 juni 2017.

Overgangsrecht voor gebruik en voor bouwen

In bestemmingsplannen moet bouwovergangsrecht worden opgenomen (artikel 3.2.1 Besluit ruimtelijke ordening). Bouwovergangsrecht houdt in dat een van het bestemmingsplan afwijkend bouwwerk dat op het tijdstip van inwerkingtreding van het bestemmingsplan aanwezig of in uitvoering is, gedeeltelijk mag worden vernieuwd of veranderd (en onder voorwaarden zelfs in beperkte mate worden uitgebreid). Na het teniet gaan als gevolg van een calamiteit mag een dergelijke bouwwerk geheel worden vernieuwd of veranderd. Als voorwaarde geldt daarbij dat de afwijking van het bestemmingsplan daardoor naar aard en omvang niet wordt vergroot. Tegenwoordig wordt in het overgangsrecht doorgaans ook opgenomen dat bouwwerken niet onder het overgangsrecht vallen indien zij zijn gebouwd zonder vergunning en in strijd met het daarvoor geldende plan, daaronder begrepen de overgangsbepaling van dat plan. In (vooral) wat oudere bestemmingsplannen is deze laatste bepaling vaak niet opgenomen, zodat ook illegaal (in strijd met het toenmalige bestemmingsplan) opgerichte bouwwerken onder het overgangsrecht konden komen te vallen.

Bouwovergangsrecht legaliseert niet

Een vaak gehoorde misvatting is dat het bouwovergangsrecht het ontbreken van een bouwvergunning legaliseert. Met andere woorden: als je zonder bouwvergunning hebt gebouwd en het bouwwerk valt onder het overgangsrecht van het bestemmingsplan, dan kan je je daarop beroepen als er wordt opgetreden tegen het ontbreken van de bouwvergunning. Ook in de uitspraak van 28 juni 2017 was sprake van een zonder bouwvergunning opgericht bouwwerk, waartegen handhavend werd opgetreden. Bij de Afdeling werd door de overtreder gewezen op het toepasselijke overgangsrecht (dat geen illegaal opgerichte bouwwerken uitsloot), op grond waarvan het bouwwerk wel gedeeltelijk mocht worden veranderd of vernieuwd. Volgens de overtreder zou dit impliceren dat bestaande bouwwerken, zoals het bouwwerk in kwestie, mogen blijven staan.

Dit klopt niet, zoals de Afdeling inmiddels al meerdere keren heeft bepaald (zie bijvoorbeeld de uitspraak van 22 februari 2012, 201107057/1). De Afdeling overweegt daartoe dat een met succes gedaan beroep op het overgangsrecht geen bouwvergunning vervangende titel verschaft en dat het bouwwerk daardoor evenmin anderszins wordt gelegaliseerd. Zelfs als een gerechtvaardigd beroep op het overgangsrecht wordt gedaan, laat dit onverlet dat dit de bouwwerken niet legaliseert en dat een bouwvergunning vereist blijft. Het bouwovergangsrecht geeft slechts een titel voor gedeeltelijke vernieuwing of verandering van het bouwwerk.

Doel van het bouwovergangsrecht

Deze lijn van de Afdeling past bij het doel waarvoor het bouwovergangsrecht is bedacht. Bouwovergangsrecht bestaat voor de situatie waarin een bouwwerk in een nieuw bestemmingsplan wordt wegbestemd. Het is dan de bedoeling dat het bouwwerk binnen de planperiode overeenkomstig het nieuwe bestemmingsplan verdwijnt. Omdat een planperiode doorgaans tien jaar bedraagt, vond de wetgever dat het toch mogelijk moet zijn om in de tussentijd het bouwwerk nog enigszins te vernieuwen of te herbouwen na een calamiteit. Dat zou echter niet mogelijk zijn indien het bestemmingsplan aan verlening van een omgevingsvergunning voor bouwen in de weg staat. Het wegnemen van die belemmering is het doel van het bouwovergangsrecht. En dus kan bouwovergangsrecht de overtreder die zonder bouwvergunning heeft gebouwd niet helpen. Een bouwvergunning blijft vereist en tegen een zonder bouwvergunning opgericht bouwwerk kan in beginsel handhavend worden opgetreden.

Conclusie

Een beroep op het bouwovergangsrecht heeft geen zin indien handhavend wordt opgetreden tegen een zonder bouwvergunning opgericht bouwwerk. Simpelweg omdat het bouwovergangsrecht geen bouwvergunning vervangende titel oplevert of het bouwwerk legaliseert. Wat dan wel te doen als er handhavend wordt opgetreden? Past het bouwwerk in het geldende bestemmingsplan, dien dan per ommegaande een aanvraag voor een omgevingsvergunning in. Op die manier kan alsnog een vergunning verkregen worden. Past het bouwwerk niet in het bestemmingsplan, dan kan een aanvraag voor een omgevingsvergunning ook worden ingediend, doch kan de vergunning alleen worden verleend door af te wijken van het bestemmingsplan. En daarvoor is de medewerking van het college van burgemeester en wethouders nodig, dat in geval van handhavend optreden daartoe waarschijnlijk niet bereid zal zijn.

Klik hier voor de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 28 juni 2017.

Ronald van Nooijen, BHW advocaten te Rotterdam
T 010-2179330 
E vannooijen@bhwadvocaten.nl