Concurrenten kunnen (weer) om handhaving van de Drank- en horecawet vragen
Auteur: Ronald van Nooijen | Categorie: Bestuursrecht | Datum: 06-01-2017
Op 28 december 2016 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State drie uitspraken gedaan waarbij de vraag aan de orde was of concurrenten om handhaving van de Drank- en horecawet kunnen verzoeken.
SlijtersUnie vraagt om handhaving
De Drank- en horecawet (Dhw) schrijft voor dat in een slijterij een leidinggevende aanwezig moet zijn. In deze drie uitspraken was de situatie aan de orde dat de slijterij in hetzelfde pand als een supermarkt gevestigd was. In de slijterij was tijdens de openingstijden geen leidinggevende aanwezig. In de supermarkt was weliswaar wel een leidinggevende aanwezig, maar toch was volgens de SlijtersUnie sprake van een overtreding van de Dhw. De SlijtersUnie verzocht daarop om handhaving van de Dhw.
De drie betrokken burgemeesters, belast met de handhaving van de Dhw, wezen het verzoek om handhaving af omdat volgens hen voldoende was dat de leidinggevende elders in het pand aanwezig was. De SlijtersUnie liet het er niet bij zitten en ging in beroep. De rechtbank geeft de SlijtersUnie gelijk, waarna de burgemeesters in hoger beroep gaan bij de Afdeling.
De Afdeling oordeelt dat wel degelijk sprake is van een overtreding van de Dhw. Een supermarkt en een slijterij kunnen namelijk niet samen één inrichting als bedoeld in de Dhw vormen, zodat het niet voldoende is dat een leidinggevende permanent aanwezig is in de supermarkt maar niet in de slijterij.
Relativiteitsvereiste: worden concurrentiebelangen beschermd?
De vraag is echter of het zogeheten relativiteitsvereiste (artikel 8:69a van de Awb) aan een vernietiging van het besluit van de burgemeesters in de weg staat. De geschonden norm uit de Dhw strekt volgens de Afdeling niet tot bescherming van de belangen van concurrenten (zoals de SlijtersUnie), maar heeft tot doel de bescherming van de volksgezondheid en de openbare orde. In dat geval kunnen de concurrenten geen geslaagd beroep op de geschonden norm doen, want het beroep kan alleen slagen indien de geschonden norm (mede) strekt tot bescherming van de belangen van de concurrenten.
Gelijkheidsbeginsel: toch een geslaagd beroep
Tot 16 maart 2016 zou hiermee de kous af zijn geweest en zouden de besluiten van de burgemeesters in stand zijn gebleven. Op die datum introduceerde de Afdeling echter de zogeheten Correctie Widdershoven. Die komt er kort gezegd op neer dat ook als niet aan het relativiteitsvereiste is voldaan, de schending van de norm kan leiden tot strijd met het vertrouwensbeginsel of het gelijkheidsbeginsel. En dat kan alsnog leiden tot vernietiging van het besluit. In de uitspraken van 28 december past de Afdeling de Correctie Widdershoven voor het eerst toe.
Weliswaar strekt de geschonden norm van de Dhw niet ter bescherming van de (concurrenten)belangen van de Slijterunie, maar toch slaagt het betoog van de SlijtersUnie. De Afdeling oordeelt namelijk dat zelfstandige slijterijen worden benadeeld doordat aan hen verplichtingen zijn opgelegd (het aanwezig moeten zijn van een leidinggevende) waaraan in supermarkten gevestigde slijterijen als gevolg van het uitblijven van handhavend optreden tegen overtreding van de Dhw niet hoeven te voldoen. Immers, zelfstandige slijterijen moeten de kosten van de leidinggevende volledig zelf dragen, terwijl de onzelfstandige slijterijen die kosten kunnen delen met de supermarkt. Dit is volgens de Afdeling in strijd met het gelijkheidsbeginsel. Deze strijdigheid met het gelijkheidsbeginsel leidt ertoe dat het relativiteitsvereiste niet aan de SlijtersUnie kan worden tegengeworpen.
Slot: concurrenten hebben weer meer kans op een geslaagd beroep
Deze uitspraken versterken de positie van concurrenten in het bestuursrecht. Waar in de afgelopen jaren rechtbanken en de Afdeling beroepen van concurrenten regelmatig ongegrond verklaarden omdat niet werd voldaan aan het relativiteitsvereiste, biedt de Correctie Widdershoven hen weer perspectief.
Links naar de uitspraken van 28 december 2016:
Ronald van Nooijen, BHW advocaten te Rotterdam
T 010-2179330
E vannooijen@bhwadvocaten.nl
