De rechtbank Rotterdam heeft in een recente uitspraak de legesverordening van de gemeente Rotterdam onredelijk en daarom onverbindend verklaard. Een en ander met het gevolg dat een bouwlegesaanslag (van € 100.335) is vernietigd. De uitspraak geeft projectontwikkelaars en andere bouwers in Rotterdam munitie om de heffing van bouwleges te bestrijden. Een waarschuwing voor te veel optimisme is wel op zijn plaats. Met de uitspraak van de rechtbank is het laatste woord over de Legesverordening Rotterdam namelijk nog niet gezegd.

De systematiek van de Legesverordening Rotterdam

De Verordening leges omgevingsvergunning van de gemeente Rotterdam bepaalt dat de hoogte van de leges voor de behandeling van een omgevingsvergunning voor de activiteit bouwen afhangt van de bouwsom. De gemeente Rotterdam werkt met een staffel, categorieën van bouwkosten. Per bouwkostencategorie is het tarief van de verschuldigde leges in de vorm van een vast bedrag bepaald.

De uitspraak van de rechtbank

Gemeenten hebben de vrijheid om de heffingsmaatstaf waarop de legesheffing is gebaseerd naar eigen inzicht te bepalen. Wel geldt de beperking dat de heffing niet mag leiden tot een willekeurige en onredelijke belastingheffing. Op dit laatste punt gaat het mis. De Legesverordening van Rotterdam leidt volgens de rechtbank tot een onredelijke heffing, omdat er geen evenredigheid is tussen de hoogte van de leges en de hoogte van de bouwsom. 

De hoogte van de leges kwam in dit geval neer op 5,35% van de bouwkosten. Eerder heeft de Hoge Raad al eens bepaald dat het hanteren van een vast, bescheiden percentage van 2,25% van de bouwkosten niet kan worden aangemerkt als willekeurig of onredelijk (HR 4 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:780). Het percentage van 5,35% in het Rotterdamse geval was volgens de rechtbank – onder verwijzing naar het arrest van de Hoge Raad – dus te hoog en daarmee onredelijk.

Ook de systematiek van de staffel en de categorieën van bouwkosten leidt volgens de rechtbank tot een willekeurige en onredelijke belastingheffing. Omdat per categorie bouwsom een vast bedrag als bouwleges wordt geheven ontstaan binnen de categorie aanzienlijke verschillen in het uiteindelijk te betalen percentage. Ook bij de overgang van de ene naar de andere categorie bouwkosten vinden steeds sterke stijgingen (vanaf bouwcategorie V verdubbelt het percentage per overgang naar een hogere bouwkostencategorie).

Hoger beroep is mogelijk

De gemeente heeft de mogelijkheid om in beroep te gaan tegen de uitspraak van de Rotterdam. Het is dus de vraag of de uitspraak van de rechtbank Rotterdam in stand blijft. Zo is het onzeker of een percentage van 5,35% een onredelijk hoog percentage is. De Hoge Raad heeft weliswaar uitgemaakt dat een percentage van 2,25% van de bouwkosten redelijk is, maar dat betekent niet zonder meer dat een percentage van 5,35% onredelijk is. De kritiek van rechtbank ten aanzien van de algehele systematiek van de Rotterdamse Legesverordening (vast bedrag per bouwkostencategorie) lijkt overtuigend. Echter, ook in dit geval moet worden benadrukt dat de Hoge Raad meermaals heeft uitgemaakt dat gemeenten veel vrijheid hebben bij de invulling van hun eigen belastingverordeningen.

Gevolgen voor de praktijk

De uitspraak van de rechtbank betekent niet dat de gemeente Rotterdam in het geheel geen bouwleges meer mag heffen. Juridisch gezien werkt de onverbindendverklaring van de Rotterdamse Legesverordening alleen ten opzichte van de eiseres in de gerechtelijke procedure, niet tegen derden. Uiteraard geeft de uitspraak van de rechtbank Rotterdam aan bouwers en projectontwikkelaars stevige munitie om de legesaanslag van de gemeente te bestrijden. Overleg met de gemeente over de hoogte van de leges zal sneller mogelijk zijn dan voorheen.

Ten aanzien van bouwers en ontwikkelaars die al een legesaanslag hebben betaald en daartegen geen bezwaar hebben gemaakt,  is het lastig om dit teruggedraaid te krijgen. De legesaanslag is immers onherroepelijk. Het blijft evenwel te allen tijde mogelijk om de gemeente te verzoeken het besluit waarbij de leges zijn vastgesteld te herroepen of ambtshalve te verminderen.

Klik hier voor de uitspraak van de rechtbank Rotterdam