Soms kan handhavend optreden tegen een overtreding van het bestemmingsplan ertoe leiden dat de overtreder daardoor zijn inkomstenbron kwijtraakt. Is dat een reden om af te (moeten) zien van handhavend optreden? In de uitspraak van 23 maart 2016 oordeelt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wederom) van niet.

Verhuur van appartementen in strijd met het bestemmingsplan

In de gemeente Uithoorn heeft appellante een verdieping van haar woonhuis gesplitst in twee zelfstandige appartementen die zij verhuurt. Aangezien dit in strijd is met het bestemmingsplan, wordt hiertegen door het college van burgemeester en wethouders handhavend opgetreden door oplegging van een last onder dwangsom.

Appellante bestrijdt de last onder dwangsom en betoogt, nadat zij bot vangt bij de rechtbank, bij de Raad van State dat handhavend optreden zodanig onevenredig is in verhouding tot de daarmee te dienen belangen, dat het college van handhavend optreden af had moeten zien. Appellante stelt namelijk dat zij voor haar levensonderhoud afhankelijk is van de verhuur van de appartementen, nu zij om gezondheidsredenen niet elders betaalde werkzaamheden kan vinden en verrichten.

Daarmee doet appellante een beroep op een vaste overweging van de Raad van State in uitspraken over handhavend optreden. Deze overweging houdt in dat, gelet op het algemeen belang dat is gediend met handhaving, in geval van overtreding van een wettelijk voorschrift het bestuursorgaan dat bevoegd is om met een last onder bestuursdwang of een last onder dwangsom op te treden, in de regel van die bevoegdheid gebruik zal moeten maken. Slechts onder bijzondere omstandigheden mag van het bestuursorgaan gevergd worden dat niet te doen. Dat is het geval indien concreet zicht op legalisering bestaat of indien handhavend optreden zodanig onevenredig is in verhouding tot de daarmee te dienen belangen, dat van optreden in die concrete situatie behoort te worden afgezien.

Strijdig gebruik bestemmingsplan voor eigen rekening en risico overtreder

Eerder heeft de Raad van State al geoordeeld dat niet behoeft te worden afgezien van handhavend optreden, indien de overtreder daardoor niet meer in zijn levensonderhoud kan voorzien. In een uitspraak van de Raad van State van 14 januari 2009 (ECLI:NL:RVS:2009:BG9725), waarin handhavend werd opgetreden tegen het gebruik van een pand als supermarkt in strijd met het bestemmingsplan, concludeerde de Raad van State dat dit voor rekening en risico van de overtreder komt:

“Dat [appellant] als gevolg van het voldoen aan de last onder dwangsom niet met de exploitatie van zijn winkel in zijn levensonderhoud kan voorzien, is een omstandigheid die voor zijn rekening en risico komt. De rechtbank heeft terecht overwogen dat niet is gebleken dat handhavend optreden in dit  geval zodanig onevenredig is in verhouding tot de daarmee te dienen belangen dat daarvan behoorde te worden afgezien.”

Dit is in lijn met eerdere rechtspraak van de Raad van State, zoals de uitspraak van 18 oktober 2006 (AB 2007/19) over handhavend  optreden in de vorm van het sluiten van een coffeeshop. Door de sluiting zou een gedoogverklaring komen te vervallen, zodat na de heropening van de coffeeshop ter plaatse geen softdrugs meer zouden mogen worden verkocht. Hierdoor zou de exploitant van de coffeeshop in zijn financiële belangen worden getroffen. Het financieel belang van de exploitant is echter geen bijzondere omstandigheid die noopt tot afzien van handhavend optreden, aldus de Raad van State.

Niet kunnen voorzien in levensonderhoud is geen bijzondere omstandigheid

De hierboven aangehaalde uitspraken geven al aan dat ook het betoog van de appellante in de kwestie in de gemeente Uitgeest, namelijk dat zij voor haar levensonderhoud afhankelijk is van de verhuur van de appartementen, weinig kans maakt. Net als de rechtbank al eerder in deze zaak concludeerde, is ook de Raad van State van oordeel dat het college om deze reden niet had behoren af te zien van handhavend optreden. Daarbij acht de Raad van State van belang dat het met het bestemmingsplan strijdige gebruik niet kan worden aangemerkt als een overtreding van geringe ernst (zie voor een voorbeeld van een overtreding van geringe ernst, waardoor handhavend optreden onevenredig werd geoordeeld, de uitspraak van de Raad van State van 23 maart 2005, AB 2005/236).

Overigens kan niet worden uitgesloten dat de Raad van State hierbij ook in het achterhoofd heeft gehad dat appellante inmiddels in haar woning activiteiten kan ontplooien om in haar levensonderhoud te voorzien:

“Zoals het college ter zitting heeft toegelicht, biedt het nieuwe bestemmingsplan thans de mogelijkheid om op het perceel een bed & breakfast te exploiteren, zodat er voor [appellante] een mogelijkheid bestaat om in haar eigen levensonderhoud te voorzien.”

Klik hier voor de volledige uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Ronald van Nooijen, BHW advocaten te Rotterdam
T 010-2179330 
E vannooijen@bhwadvocaten.nl