Auteur: Ronald van Nooijen  | Categorie: Bestemmingsplan  | Datum: 10-06-2016

Overgangsrecht voor gebruik blijft in de praktijk tot moeilijkheden leiden, zeker als het gaat om de vraag of het door het overgangsrecht beschermde gebruik is gewijzigd. Deze vraag is ook in de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 8 juni 2016 aan de orde.

Overgangsrecht voor gebruik
De (in artikel 3.2.2 Bro voorgeschreven) standaardbepaling voor gebruiksovergangsrecht in bestemmingsplannen luidt:

Overgangsrecht gebruik

1. Het gebruik van grond en bouwwerken dat bestond op het tijdstip van inwerkingtreding van het bestemmingsplan en hiermee in strijd is, mag worden voortgezet.
2. Het is verboden het met het bestemmingsplan strijdige gebruik, bedoeld in het eerste lid, te veranderen of te laten veranderen in een ander met dat plan strijdig gebruik, tenzij door deze verandering de afwijking naar aard en omvang wordt verkleind.
3. Indien het gebruik, bedoeld in het eerste lid, na het tijdstip van inwerkingtreding van het plan voor een periode langer dan een jaar wordt onderbroken, is het verboden dit gebruik daarna te hervatten of te laten hervatten.
4. Het eerste lid is niet van toepassing op het gebruik dat reeds in strijd was met het voorheen geldende bestemmingsplan, daaronder begrepen de overgangsbepalingen van dat plan.

Een ieder die met (deze standbepaling over het) gebruiksovergangsrecht te maken krijgt, moet zich goed bewust zijn van de beperkingen van dat overgangsrecht:

1. verandering van door het overgangsrecht beschermde gebruik is alleen mogelijk, indien daardoor de afwijking van het bestemmingsplan naar aard en omvang wordt verkleind. Hieruit volgt dat evenmin is toegestaan dat de afwijking na verandering hetzelfde blijft;

2. als het strijdige gebruik langer dan een jaar niet plaatsvindt, mag het daarna niet worden hervat. Hetzelfde geldt voor strijdige gebruik dat na de peildatum wordt veranderd in gebruik dat minder afwijkt van de vigerende bestemming. Je kunt dan vervolgens niet meer terug naar het eerdere, door het overgangsrecht beschermde gebruik. De bescherming van dat eerdere gebruik heb je immers prijsgegeven door over te stappen op een minder afwijkend gebruik.

Vergroting van de afwijking van het bestemmingsplan
In de uitspraak van 8 juni 2016 staat een café centraal, dat sinds 2003 onder het gebruiksovergangsrecht van het bestemmingsplan valt. Het gebruiksovergangsrecht in dit bestemmingsplan houdt in dat legaal gebruik dat al bestaat bij de inwerkingtreding van het nieuwe bestemmingsplan, mag worden voortgezet. Wijziging van het door het overgangsrecht beschermde gebruik is slechts mogelijk voor zover de bestaande afwijkingen van het plan naar aard en/of intensiteit niet worden vergroot.

Naar aanleiding van een verzoek om handhavend optreden tegen het café, dat door het college van burgemeester en wethouders is afgewezen, buigt de Raad van State zich in deze uitspraak over de vraag of de bestaande afwijkingen van het plan naar aard en/of intensiteit zijn vergroot. Zo ja, dan dient het college van burgemeester en wethouders in beginsel hiertegen handhavend op te treden met een last onder dwangsom of bestuursdwang.

Gelet op de planvoorschriften over het gebruiksovergangsrecht, moet volgens de Raad van State een vergelijking worden gemaakt tussen enerzijds het gebruik dat bestond op de peildatum (inwerkingtreding van het bestemmingsplan in 2003) en anderzijds het nieuwe, na de peildatum aangevangen gebruik. De Raad van State constateert dat op de peildatum een café werd geëxploiteerd. Uit het dossier blijkt echter dat na de peildatum voor onbepaalde tijd ontheffing is verleend voor ruimere openingstijden en – met terrasvergunning – het terras bij het café aanzienlijk is uitgebreid. Ook heeft het college na de peildatum besloten incidentele festiviteiten in het café toe te staan.

Met het oog op deze omstandigheden oordeelt de Raad van State dat zich na de peildatum een intensivering van het gebruik voor horeca-activiteiten heeft voorgedaan, dat niet door het overgangsrecht wordt beschermd. Het college voert nog dat ter plaatse al ruim voor de peildatum een café werd geëxploiteerd en dat dit sindsdien ononderbroken is voortgezet. Bovendien, zo stelt het college, zijn daarvoor alle benodigde vergunningen (terrasvergunningen en vergunningen op grond van de Drank- en Horecawet) verleend. De Raad van State overweegt echter dat dit niets af aan het feit dat er sprake is van intensivering van het gebruik voor horeca-activiteiten.

Ook een ander verweer van het college, inhoudende dat niet is gebleken dat de verruimde openingstijden hebben geleid tot een toename van de daarmee samenhangende overlast, treft geen doel. De Raad van State wijst erop dat het hier niet gaat om een eventuele toename van ervaren overlast, maar om de vraag of de afwijking van het plan naar aard en/of intensiteit is vergroot.

Slot
De les die uit deze uitspraak moet worden geleerd, is dat het gebruiksovergangsrecht altijd gericht is op het uiteindelijk beëindigen van het met het bestemmingsplan strijdige gebruik. Dat brengt met zich mee dat de intensivering of vergroting van het afwijkende gebruik ertoe leidt dat de bescherming van het gebruiksovergangsrecht voor dat geïntensiveerde of vergrootte gebruik komt te vervallen. Het is daarbij niet relevant of die intensivering of vergroting van de afwijking wordt “gedekt” door besluiten van overheidswege, zoals een terrasvergunning. Evenmin is relevant of de intensivering van het afwijkend gebruik leidt tot een toename van de daardoor ervaren overlast. Uiteindelijk rest in een dergelijke situatie voor het college slechts één keuze: ofwel handhavend optreden tegen het strijdige gebruik, ofwel het gebruik positief bestemmen.

Klik hier voor de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Ronald van Nooijen, BHW advocaten te Rotterdam
T 010-2179330 
E vannooijen@bhwadvocaten.nl